یه ترکیب شیمیایی جدید پیدا شده که برای درمان آلزایمر خیلی امیدوارکنندهست. نتیجه کار این ترکیب روی موشها حسابی خیرهکننده بوده و دانشمندهایی که کشفش کردن، خیلی مشتاقن که زودتر آزمایش روی انسان رو شروع کنن.
یکی از نشانههای اصلی بیماری آلزایمر، جمع شدن پلاکهای «آمیلوئید بتا» توی مغزه. با اینکه هنوز دقیقاً معلوم نیست این پلاکها خودشون باعث مریضی میشن یا فقط یه عارضه جانبی هستن، ولی همچنان هدف اصلی اکثر تحقیقات برای درمان باقی موندن. از اونجایی که داروهای فعلی آلزایمر فقط علائم رو کمی تسکین میدن، رقابت بزرگی راه افتاده تا دارویی پیدا بشه که بتونه با ریشه این بیماری مبارزه کنه.
این ترکیب جدید با یه روش جالب عمل میکنه: مس اضافی رو از اون پلاکهای مضر آمیلوئید بتا توی مغز جدا میکنه.
ژیزل سرکیارو، متخصص بیوشیمی از دانشگاه UFABC برزیل، توضیح میده که حدود ده سال پیش، مطالعات جهانی نشون دادن که یونهای مس باعث میشن پلاکهای آمیلوئید بتا به هم بچسبن و تجمع کنن. محققها متوجه شدن که جهشهای ژنتیکی و تغییر توی آنزیمهایی که مسئول جابهجایی مس در سلولها هستن، باعث میشه این عنصر توی مغز جمع بشه و پلاک بسازه. به خاطر همین، تنظیم تعادل مس در مغز به یکی از هدفهای اصلی درمان آلزایمر تبدیل شده.
البته تجمع مس همیشه مشکلساز نیست؛ بعضی از بیمارها برعکس، با کمبود این فلز توی مغزشون روبرو هستن. اما برای اونایی که تجمع مس دارن، دانشمندا از خیلی وقت پیش حدس میزدن که اگه سطح مس رو به حالت نرمال برگردونن، علائم بیماری، مخصوصاً آسیبهای مغزی ناشی از استرس اکسیداتیو، بهتر میشه.
تیم تحقیق ۹ تا ترکیب مختلف رو تست کردن تا ببینن کدومشون بهتر میتونه مس رو از پلاکهای مغزی بیرون بکشه. اول با استفاده از شبیهسازیهای کامپیوتری، سه تا از این ترکیبها رو (که اسمشون رو L09، L10 و L11 گذاشتن) به عنوان گزینههای مناسب انتخاب کردن. تستهای کامپیوتری نشون دادن که این سه ترکیب میتونن از سد خونی-مغزی رد بشن و به احتمال زیاد میشه اونا رو به شکل قرص خوراکی مصرف کرد.
بعدش، این سه ترکیب رو روی سلولهای مغز موش توی آزمایشگاه تست کردن تا ببینن سمی هستن یا نه. ترکیب L11 به سلولها آسیب زد و استرس اکسیداتیو رو بدتر کرد که اصلاً نشونه خوبی نبود. اما در مقابل، ترکیبات L09 و L10 سمی نبودن و حتی از دیانای و چربیهای سلول در برابر آسیبهایی که معمولاً با تجمع پلاکهای آمیلوئید همراه هست، محافظت کردن.
بعد از این مراحل، نوبت رسید به تست روی موشهای واقعی که به آلزایمر مبتلا شده بودن. توی این آزمایشها، ترکیب L10 به عنوان بهترین گزینه برای آزمایشهای انسانی آینده شناخته شد. این ترکیب نه تنها سطح مس رو توی هیپوکامپ (بخش مربوط به حافظه کوتاهمدت و بلندمدت) به حالت نرمال برگردوند، بلکه التهاب عصبی و استرس اکسیداتیو رو هم به شدت کم کرد. موشهایی که با این ترکیب درمان شده بودن، توی بازی هزارتو که برای سنجش حافظه فضایی طراحی شده بود، عملکرد خیلی بهتری داشتن.
این در حالی بود که ترکیبات L09 و L11 توی همه این معیارها خیلی ضعیفتر عمل کردن.
حالا سرکیارو و تیمش حسابی پیگیر هستن تا آزمایشهای بالینی رو شروع کنن. این آزمایشها مشخص میکنه که این روش چقدر میتونه برای ۵۵ میلیون بیمار آلزایمری در سراسر جهان مفید باشه.
سرکیارو میگه این یه مولکول فوقالعاده ساده، ایمن و موثره. ترکیبی که اونا ساختن خیلی ارزونتر از داروهای فعلیه. به همین خاطر، حتی اگه فقط روی بخشی از بیمارها جواب بده (چون آلزایمر علتهای مختلفی داره)، باز هم یه پیشرفت خیلی بزرگ نسبت به گزینههای درمانی فعلی به حساب میاد.