ماده 520 قانون آیین دادرسی کیفری مربوط به موضوع “مرخصی زندانیان” است. این ماده درباره اعطای مرخصی به زندانیان می‌گوید و شرایط و مواردی را تعیین می‌کند که می‌توان با رعایت آن‌ها به زندانیان مرخصی اعطا کرد. جزئیات این شرایط و موارد در تبصره یک ماده 13 دستورالعمل کاهش زندانیان ذکر شده است.

مرخصی زندانیان، با رعایت ماده ۵۲۰ قانون آیین دادرسی کیفری و تبصره یک ماده ۱۳ دستورالعمل کاهش زندانیان، قابل اعطا استماع در ادامه این مقاله صحبت کنیم.

مدت مرخصی

مدت مرخصی زندانیان بستگی به شرایط آنها دارد. اگر یک زندانی شرایط تعلیق اجرای مجازات را نداشته باشد، برای دریافت مرخصی نیاز به انتظار تا انقضای حدنصاب دارد.

بر اساس تبصره 4 ماده 520 قانون آیین دادرسی کیفری، زمان لازم برای تعلیق مرخصی پس از سپری شدن یک سوم مجازات مندرج در حکم، هر چهار ماه یکبار و حداکثر 5 روز می‌باشد.

اگر زندانی شرایط تعلیق اجرای مجازات را داشته باشد، بدون انتظار انقضای حدنصاب، هر ماه می‌تواند 3 روز مرخصی دریافت کند.

قانون‌گذار در ماده 520 قانون آیین دادرسی کیفری، مواردی از قبیل بیماری‌های حاد، فوت بستگان نزدیک درجه یک از طبقه اول، همسر و فرزندان را به تشخیص دادستان، با حداکثر 5 روز مرخصی مجاز در نظر گرفته است.

تقویض مرخصی در برخی موارد ضروری و لازم است و معین ساختن زمان برای آن به عهده دادستان است. در مورد زندانیان مالی نیز، تعیین مدت مرخصی به دست دادستان است و معمولا هفته‌ای یک‌بار مرخصی به آنها اعطا می‌شود. با اخذ رضایت و پرداخت جریمه به همه یا برخی از محکومین، این مرخصی تمدید می‌شود.

شرایط اخذ مرخصی

شرایط لازم برای دریافت مرخصی از زندان به شرح زیر است:

1. سپردن تامین مناسب به عنوان ضمانت: براساس ماده 520 قانون آیین دادرسی کیفری، قانون‌گذار در سرپرستی و تعهد طرفین قرارداد، سپردن تامین مناسب توسط زندانی برای دریافت مرخصی را الزامی قرار داده است.
2. مرخصی برای زندانیان محکوم به حبس درجه هفت و هشت و زمان باقیمانده محکومیت آن‌ها کمتر از چهار ماه است.
3. انتقال به مرخصی توسط قاضی اجرای احکام: قاضی اجرای احکام یا قاضی ناظر زندان (درصورتی‌که وظیفه نظارت بر زندان به عهده قاضی ناظر زندان باشد) با صدور یکی از قرارهای تأمین کیفری (مطابق بندهای الف، ب، پ، ت، ث، ج و چ ماده 14 دستورالعمل کاهش زندانیان)، طبق تشخیص قانونی، زندانیان را به مرخصی اعزام می‌کند. درباره این موضوع، بکارگیری وثیقه یا کفیل که در پرونده اجرای احکام موجود باشد، ممکن است از طریق شخص قاضی ناظر زندان برای تقویض مرخصی در نظر گرفته شود.

همچنین، توجه داشته باشید که ماده 251 قانون آیین دادرسی کیفری بر روی موضوع وثیقه تأکید دارد و تعیین تأمین مالی همراه با شروع اجرای حبس انجام می‌شود. بنابراین، در این حالت، مسئولیت وثیقه‌گذار یا کفیل منتفی می‌شود و نمی‌توان به آن‌ها مسئولیت دیگری نسبت داد.

عواقب غیبت زندانیان

عواقب غیبت زندانیان به شرح زیر است:

در صورتی‌ که بازداشتی اقدام به غیبت کند و وثیقه یا وجه‌الکفاله قرار است ضبط شود، باید مقررات قانون آیین دادرسی کیفری، مخصوصاً ماده 230 آن مورد توجه قرار گیرد.

در صورت ضبط وثیقه یا وجه‌الکفاله، پرداخت محکوم به (به‌طوری‌که شامل محکومیت مالی یا خسارت ناشی از جرم باشد) می‌تواند از مبلغ ضبط شده انجام شود. این امر به دلیل عدم وجود قواعد مستقل در مورد تامین در ماده 520 قانون آیین دادرسی کیفری است و وابسته به قوانین عمومی این آیین‌نامه خواهد بود.

استفاده از مقررات مربوط به ضبط وثیقه یا وجه‌الکفاله در قانون آیین دادرسی کیفری در مورد زندانیان مرتکب غیبت می‌تواند اعمال شود و پرداخت محکوم به (به هر شکل که تخطئه مالی یا زیان ناشی از جرم باشد) از وجه ضبط شده امکان‌پذیر است.

به چه محکومانی مرخصی داده نمی‌شود؟

• محکومان جرایم سرقت مسلّحانه، کیف‌زنی، جاسوسی، اقدام علیه امنیت کشور، آدم‌ربایی، جرایم باندی و سازمان‌یافته، تجاوز به عنف، دایر کردن مراکز فساد و فحشا، اسیدپاشی، اخلال در نظام اقتصادی، ورود، پدید آوردن، پخش‌کردن و فروش نوشیدنی‌های الکلی، قاچاق مجهز به سلاح و یا عمده مواد مخدر و روان‌گردان‌ها.
• متهم‌ها دارای سه فقره پرونده محکومیت به مرتکب شدن همان جرم. محکومانی که به شرارت مشهورند.
• محکومان به قصاص و اعدام

شرایط تمدید مرخصی زندانیان

به گزارش بنیاد وکلا در تبصره 3 ماده 520 قانون مجازات اسلامی، اگر زندانی در زمان مرخصی اقدامی انجام دهد که منجر به جلب رضایت شاکی شود، او مجاز است علاوه بر مرخصی اصلی، یکبار دیگر و حداکثر به مدت 7 روز از مرخصی بهره‌برداری کند.

اگر زندانی بتواند بخشی از خسارت شاکی را جبران کرده یا رضایت او را جلب کند، مرخصی برای یکبار دیگر و به مدت 7 روز تمدید می‌شود. درباره مسئولیت کفیل یا وثیقه‌گذار در ارتباط با ایام مرخصی، آن‌ها مسئولیت مطلقی دارند و اگر نتوانند زمان تمدید مرخصی را تامین کنند، می‌توانند با تحویل زندانی، مسئولیت خود را سلب کنند.

ماده‌ قانونی مرتبط با مرخصی زندانیان

ماده ۵۲۰ قانون آیین دادرسی کیفری: محکومان با رعایت ضوابط و مقررات زندان و شرکت در برنامه‌های اصلاحی و تربیتی و کسب امتیازات لازم، پس از تأمین مناسب، می‌توانند ماهانه حداکثر سه روز از مرخصی بهره‌مند شوند.

در موارد بیماری حاد یا فوت بستگان نزدیک درجه یک از طبقه اول یا همسر و یا ازدواج فرزندان، زندانی می‌تواند به تشخیص دادستان تا حداکثر پنج‌ روز از مرخصی استفاده نماید.

مقررات مربوط به این ماده و امتیاز هر برنامه اصلاحی و تربیتی، انطباق زندانیان با شرایط تعیین شده و نحوه اعطای مرخصی به آنان، بر اساس آیین‌نامه‌ای تدوین خواهد شد که تا سه ماه از تاریخ تصویب این قانون توسط سازمان زندان‌ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور تهیه و توسط رئیس قوه قضاییه تصویب می‌شود.

تبصره ۱: درصورتی‌که امکان تأمین فراهم نشود، زندانی می‌تواند یک روز در ماه و به مدت ده ساعت تحت مراقبت ماموران اعزام شود.

تبصره ۲: اعطای مرخصی به متهمان بازداشت‌شده تنها باتوجه‌به مقررات تبصره فوق و با نظر مرجع صدور قرار مجاز است.

تبصره ۳: اگر زندانی دارای شاکی خصوصی باشد و تشخیص دادستان یا قاضی اجرای احکام، اعطای مرخصی می‌تواند برای جلب رضایت شاکی مؤثر باشد، زندانی می‌تواند علاوه بر مرخصی مذکور در این ماده، یک‌بار دیگر در طول مدت حبس از مرخصی به مدت حداکثر هفت روز استفاده کند.

اگر محکوم بتواند بخشی از خسارت شاکی را پرداخت کند یا رضایت او را جلب کند، این مرخصی تنها برای یک‌بار دیگر به مدت هفت روز تمدید می‌شود.

تبصره ۴: زندانیانی که مشمول مقررات تعلیق اجرای مجازات نمی‌شوند، پس از معرفی می‌شوند، می‌توانند از مرخصی‌های موقت و مداوم برخوردار شوند که بر اساس قوانین و ضوابط زندان تعیین می‌شود.

مرخصی‌های موقت معمولا به دلایل انسانی مانند بیماری جدی یا فوت خانواده نزدیک اعطا می‌شوند، درحالی‌که مرخصی‌های مداوم بر اساس عملکرد و رفتار زندانی تعیین می‌شوند.

مرخصی‌ها و شرایط مربوط به آن‌ها بر اساس آیین‌نامه‌ای تدوین می‌شود که توسط سازمان زندان‌ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور تهیه و توسط رئیس قوه قضاییه تصویب می‌شود.

ضوابط و مقررات مرخصی‌ها شامل نحوه اعطا، مدت‌زمان، حداکثر تعداد روزهای مرخصی و شرایط ویژه برای اعطای مرخصی به زندانیان در شرایط استثنایی می‌شود.

در صورتی‌ که زندانی دارای شاکی خصوصی باشد و تشخیص دادستان یا قاضی اجرای احکام، اعطای مرخصی می‌تواند جهت جلب رضایت شاکی پس از تنظیم آنلاین شکایت موثر باشد و زندانی می‌تواند به علاوه مرخصی معمول در طول مدت حبس یک نوبت دیگر و حداکثر به مدت 7 روز از مرخصی بهره مند شود.